Οι κοινόχρηστοι χώροι και ο νόμος της ζούγκλας

Εάν αναζητήσουμε το μοντέλο της πόλης που ζει για να περιφρονεί τους κανόνες και να αναπαράγει ένα χάος που υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής, το παρήγορο είναι ότι δε θα χρειαστεί να ταξιδέψουμε. Το ζούμε ήδη. Το δημιουργήσαμε με την αξία μας. Η Καρδίτσα μπορεί άνετα να αποτελέσει ένα θεματικό πάρκο αναρχίας, στο οποίο θα ταξιδεύουν τα παιδιά από ευρωπαϊκές πόλεις για να δούνε τι θα συνέβαινε στις πόλεις τους εάν ο καθένας αποφάσιζε να κάνει ότι κάνουμε εμείς στην Καρδίτσα.

Οι κανόνες βέβαια στα χαρτιά υπάρχουν. Εμείς όμως ρίχνουμε μπάζα στα χαντάκια, παρκάρουμε αυτοκίνητα σε πεζοδρόμια και κυριολεκτικά επάνω στις πλατείες (Στρατολογία, Δημοτική Αγορά) και πετάμε τα σκουπίδια στο δρόμο. Τρέχουμε μέσα στην πόλη με 80, κορνάρουμε, βρίζουμε και μουντζώνουμε. Σπάμε τους κάδους για τα σκουπίδια, τους καίμε, γράφουμε στους τοίχους και στα μνημεία. Επεκτείνουμε τα καταστήματά μας με κασάκια, τούβλα, σχοινιά και καρέκλες καταλαμβάνοντας πεζοδρόμια και οδόστρωμα, δέρνοντας μάλιστα όσους αμύητους επισκέπτες προσπαθούν να παρκάρουν εμπρός στο μαγαζί μας. Όσο για τα τραπεζοκαθίσματα, αυτά τα βγάζουμε παντού. Και δε τα πληρώνουμε κιόλας, ένεκα της κρίσης πάντα. Κάνουμε γενικά ότι θέλουμε.

Αντιλαμβανόμαστε εύκολα ότι το παραπάνω πλαίσιο δεν αποτελεί το ιδανικό υπόστρωμα για την ψύχραιμη αποτίμηση της ανάγκης για ελεγχόμενη στάθμευση. Παρ’ όλα αυτά, όταν καλείσαι να διοικήσεις οφείλεις να έχεις καθαρή ματιά και κρίση. Και το κυριότερο, τη γενναιότητα να υπερασπίζεσαι το δημόσιο συμφέρον, το συμφέρον των δημοτών που αξιώνουν ποιότητα ζωής, έναντι του ιδιωτικού. Ακόμη και αν αυτό είναι το δικό σου ή του αδερφού σου.

Στο θέμα μας λοιπόν. Το επιχείρημα εναντίον της ελεγχόμενης στάθμευσης είναι μόνο ένα: Δεν επιθυμώ ή δεν έχω να πληρώσω επειδή καταβάλω δημοτικά τέλη. Δεν υπάρχει κάποιο άλλο. Ο ισχυρισμός που έχω διαβάσει «πρέπει πρώτα να βελτιώσετε τις συνθήκες διαβίωσης και μετά να μας ζητήσετε να σεβαστούμε τους κανόνες» είναι πέρα για πέρα υποκριτικός. Είναι δυνατό να ισχυρίζεται κάποιος στα σοβαρά ότι πρέπει πρώτα να βελτιωθεί κάτι δίχως να αλλάξει και χωρίς την υιοθέτηση κανόνων; Η εφαρμογή των κανόνων προηγείται και οδηγεί στην επιθυμητή βελτίωση.

Το μοναδικό επιχείρημα ενάντια στην ελεγχόμενη στάθμευση είναι σεβαστό. Ιδιαίτερα σήμερα, την εποχή της αληθινής κρίσης. Ας το αντισταθμίσουμε όμως με τα επιχειρήματα υπέρ της ελεγχόμενης στάθμευσης.

Πρώτα απ’ όλα δε συζητάμε για κανένα «χαράτσι» καθώς το αντίτιμο των δημοτικών παρκομέτρων δε το πληρώνουν όλοι, αλλά μόνο οι κάτοχοι αυτοκινήτων που επιθυμούν να σταθμεύσουν σε μια από τις πολύ λιγότερες από τη ζήτηση θέσεις στάθμευσης του κέντρου. Συζητάμε λοιπόν για τη διαχείριση του πολύτιμου και σπανίζοντος κοινόχρηστου χώρου και όχι για τον ίδιο τον χώρο.

Ο χώρος παρκαρίσματος σήμερα, δίχως κανόνες διαχείρισης, απλά δεν είναι κοινόχρηστος καθώς καταλαμβάνεται από όποιον προλάβει! Εφόσον πηγαίνω στο Δημαρχείο στις επτά το πρωί και φεύγω στις τέσσερις το απόγευμα, καταλαμβάνω δίχως πραγματικό λόγο ένα χώρο τον οποίο οι επισκέπτες του κέντρου αναζητούν απεγνωσμένα για να βρούνε το λογιστή τους, να πάνε τα παιδιά τους στο γιατρό, να ψωνίσουν κλπ. Επειδή πηγαίνω στο Δημαρχείο νωρίς και δεν υπάρχει αντίτιμο, έχω την ευχέρεια να τους στερήσω τη δυνατότητα στάθμευσης. Εάν φυσικά υπήρχε αντίτιμο θα επέλεγα το ποδήλατο ή τα πόδια για τη μετακίνησή μου από την Ευαγγελίστρια στο Δημαρχείο – πράγμα που στην πραγματικότητα κάνω.

Το αντίτιμο και το χρονικό όριο είναι εύλογα και δίκαια ακριβώς επειδή ο σπανίζων χώρος των θέσεων στάθμευσης στα κέντρα των πόλεων είναι κοινόχρηστος, επομένως πρέπει να είναι προσβάσιμος κατά όσο πιο αναλογικό τρόπο γίνεται σε όλους. Δεν είναι άλλωστε τυχαία η θέσπισή του σε όλες τις πρωτεύουσες της Θεσσαλίας. Εμείς ίσως έχουμε κάποιους λόγους να πιστεύουμε ότι είμαστε οι πιο τσαχπίνηδες Θεσσαλοί και οι υπόλοιποι τα κορόιδα, έχουμε κάνει όμως τη ζωή μας πραγματικά δύσκολη.

Θα εισπράττουν και θα ελέγχουν ιδιώτες;

Η ελεγχόμενη στάθμευση θα λειτουργήσει αποκλειστικά με υπαλλήλους του Δήμου. Οι έλεγχοι θα διενεργούνται από μια Ομάδα Εργασίας Ελέγχου μετά από σχετική απόφαση που θα κληθούμε να λάβουμε στην επόμενη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, στην οποία θα προταθούν οριστικά και οι αρμοδιότητες της Ομάδας Ελέγχου. Η διαδικασία αυτή έχει ήδη ολοκληρωθεί σε πάρα πολλούς Δήμους της χώρας, μεταξύ αυτών στους πιο μεγάλους και οργανωμένους. Με απόφαση Δημάρχου ακολουθεί η σύσταση και ο ορισμός του υπευθύνου. Η διαδικασία όχι απλά είναι νόμιμη αλλά θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο νόμος προβλέπει, σε συναρμοδιότητα με την Ελληνικά Αστυνομία, εκτός από την επιτήρηση του συστήματος της ελεγχόμενης στάθμευσης ακόμη και τη βεβαίωση κλήσεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Σε κάθε περίπτωση, η συμβολή της ΕΛ.ΑΣ. είναι καθοριστική και πολύτιμη.

Σε ένα επόμενο στάδιο, με την τροποποίηση του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας του Δήμου μας θα προβλεφθεί η ύπαρξη του Τμήματος με τις ακριβείς αρμοδιότητες, όπως αυτές θα προκύψουν από τις παρατηρήσεις των πρώτων μηνών της λειτουργίας της Ομάδας Ελέγχου. Το Γραφείο Ελέγχου Νομιμότητας που θα συσταθεί είναι και το αρμόδιο να εξετάζει τις ενστάσεις των πολιτών.

Το παράνομο παρκάρισμα σχετίζεται με την ελεγχόμενη στάθμευση;
Ένας φίλος μου επιμένει να γράφει ότι συγχέουμε την ελεγχόμενη στάθμευση με το παράνομο παρκάρισμα. Πρόκειται για σύγχυση ή για μια συναρτώμενη σχέση;

Όντας μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου από το 2007, έχω δει παρουσίαση μιας ερευνητικής ομάδας του Πολυτεχνείο που καταδείκνυε το αδιέξοδο της πόλης: η παραβατικότητα της στάθμευσης στην πόλη μας βρίσκονταν τότε στα επίπεδα της τάξης του 50%! Είχα υποστεί ως νέος Σύμβουλος το πρώτο μου σοκ. Τα μισά αυτοκίνητα του κέντρου της, για κάθε χρονική στιγμή, ήταν σταθμευμένα παράνομα! Γιατί; Επιθυμεί κανείς να παρκάρει παράνομα ή εκνευρίζεται και καταφεύγει εκεί όταν δεν έχει νόμιμη επιλογή;

Η απάντηση ήταν από τότε απλή: Καθώς η απουσία ελεγχόμενης στάθμευσης επέτρεπε τους οδηγούς που πρόλαβαν να δεσμεύουν επ’ αόριστο τις νόμιμες θέσεις, αυτοί που δεν τις προλάβαιναν, κατέφευγαν σε μια μικρή (ή μεγάλη) παρανομία.

Δε χρειάζεται όμως καμία τέτοια έρευνα. Εάν βρω μια νόμιμη θέση θα παρκάρω για μια ώρα, θα ψωνίσω και θα φύγω. Εάν δε βρω, θα ανέβω σε ένα πεζοδρόμιο και αν με γράψουν θα πάω στο Δήμο και θα διαμαρτυρηθώ που δε μερίμνησε να έχω μια νόμιμη θέση. Εάν βέβαια καθιερωθεί το μέτρο της ελεγχόμενης στάθμευσης και μου επιτρέψει βρω μια νόμιμη θέση, θα διαμαρτυρηθώ για το αντίτιμο. Δε θα έχω όμως υπολογίσει ότι δίχως αυτό δε θα την έβρισκα! Από τη φύση μας αναζητούμε πάντα την πλέον συμφέρουσα (για εμάς) λύση.

Ο εξισορροπητικός ρόλος του μέτρου

Το κοινό δικαίωμα χρήσης αυτού του σπανίζοντος δημοσίου χώρου εκ μέρους των κατόχων αυτοκινήτων, πρέπει να αντισταθμίζεται, σε κάποιο βαθμό, από την καταβολή του αντιτίμου, ώστε να εξισορροπείται το δικαίωμα με τη υποχρέωση.

Η καταβολή ενός μικρού αντιτίμου εμπράκτως υπογραμμίζει, ότι η ιδιωτική αυτοκίνηση ιδιαίτερα στα κέντρα των πόλεων, δεν είναι αυτονόητο και απεριόριστο δικαίωμα αλλά τρόπος μετακίνησης επιβαρυντικός όσον αφορά το κυκλοφοριακό, την ηχορύπανση, την άνετη χρήση των πεζοδρομίων και την ατμοσφαιρική ρύπανση. Οι επιβαρύνσεις αυτές απλά μας αφορούν όλους

Αυτοί επομένως που επιβαρύνουν δυσανάλογα τους άλλους, υπερχρησιμοποιώντας δημόσια αγαθά και προκαλώντας επιπτώσεις στην κοινή ποιότητα ζωής, είναι δίκαιο και εύλογο να αποζημιώνουν με έναν ελάχιστο έστω τρόπο το κοινωνικό σύνολο. Εάν αυτό δεν το επιθυμούμε μπορούμε να απαλλάξουμε τους επαγγελματίες της εστίασης από τα τέλη κατάληψης τραπεζοκαθισμάτων ώστε να προωθήσουμε την επιχειρηματικότητα.

Η καταβολή των τελών κυκλοφορίας

Πράγματι, ως κάτοχοι ΙΧ καταβάλουμε τέλη κυκλοφορίας για την αναλογική χρήση των δρόμων. Όταν όμως καταλαμβάνουμε περίπου οκτώ τετραγωνικά μέτρα από τον σπανίζοντα χώρο στάθμευσης και μάλιστα επ’ αόριστον, αποκλείουμε στην πράξη από τη χρήση του κάθε άλλον χρήστη αυτοκινήτου. Ο κάτοχος ΙΧ που επειδή προλαβαίνει, σταθμεύει επί δέκα ή είκοσι ώρες ή πολλές ημέρες, δε χρησιμοποιεί τον δημόσιο χώρο στιγμιαία και αναλογικά, όπως π.χ. ο πεζός το πεζοδρόμιο, κατά τρόπο που δεν εμποδίζει την αναλογική χρήση του και από τους άλλους, αλλά τον χρησιμοποιεί κατά προφανή υπερβολή, εν τέλει τον καταχράται.
Βεβαίως, και με τιμολογημένη και χρονικά ελεγχόμενη στάθμευση το ίδιο γίνεται, πλην όμως αφενός το χρονικό όριο πολλαπλασιάζει τους πολίτες που μπορούν να κάνουν χρήση του σπανίζοντος δημόσιου χώρου, αφετέρου δε, η καταβολή ενός μικρού αντιτίμου λειτουργεί εξισορροπητικά σε σχέση με το ίδιο δικαίωμα των άλλων οδηγών.

Εισπρακτικό ή ρυθμιστικό μέτρο;

Να και κάτι εύκολο. Εάν το μέτρο στοχεύσει στο να εισπράξει χρήματα ο Δήμος, απλά θα αποτύχει. Ο στόχος είναι ένας και μοναδικός: Μια πόλη καλύτερη για τους οδηγούς, τους κατοίκους, τους επισκέπτες, τους καταστηματάρχες, και φυσικά τους πεζούς. Στόχος είναι η αποθάρρυνση των οδηγών να κατεβαίνουν στο κέντρο με το αυτοκίνητό τους και με αυτόν τον τρόπο να μειώνεται ο φόρτος της κυκλοφορίας. Ένα ενδεικνυόμενο κόστος ώστε το μέτρο να είναι ανταποδοτικό είναι τα 0,50€.

Όπου το μέτρο της ελεγχόμενης στάθμευσης αντιμετωπίστηκε ως η κότα με τα χρυσά αυγά απέτυχε. Όπου σκόπευσε στην εξάλειψη της κατάληψης του κοινόχρηστου από σταθμευμένα επί μακρόν οχήματα και ασυνείδητους καταστηματάρχες οι οποίοι με καρέκλες και γλάστρες επέκτειναν αυθαίρετα τα καταστήματά τους, βελτίωσε κατά πολύ την ποιότητα της ζωής.

Η διάθεση της διοίκησης για αληθινή διαβούλευση, για υιοθέτηση και επεξεργασία των προτάσεων και η έλλειψη δογματισμού, θα αποδείξουν στην πράξη τη στόχευσή μας που δεν είναι άλλη πέρα από την αξιοποίηση της ελεγχόμενης ως εργαλείο για τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής μας.

Υπάρχουν πολλαπλασιαστές στα οφέλη της ελεγχόμενης;

Θέλει και ερώτημα; Όταν κλιμάκια της ΕΛ.ΑΣ. και εξουσιοδοτημένων υπαλλήλων του Δήμου ελέγχουν τη νομιμότητα της ελεγχόμενης στάθμευσης, αναρωτιόμαστε εάν στην πόλη μας εμπεδωθεί μια καλύτερη από τη σημερινή νοοτροπία;

Υπάρχουν όμως και παράμετροι που για όσους δεν έχουν ασχοληθεί επισταμένως με το θέμα ίσως αγνοούν. Ένα από τα υποψήφια έργα της πόλης που από μικρός ακούω είναι το υπόγειο παρκινγκ. Είτε ο όγκος των αυτοκινήτων το επιτρέπει είτε όχι, ένα τέτοιο έργο δεν πρόκειται ποτέ να χρηματοδοτηθεί από έναν ιδιώτη που δεν έχει όρεξη να πετάξει τα χρήματά του. Ποιος θα επενδύσει όταν το παρκάρισμα στην πόλη μας δεν υπόκειται σε κανένα κανόνα και μπορούμε να παρκάρουμε όπου επιθυμούμε; Ποιος να πληρώσει για το υπόγειο παρκινγκ όταν μπορεί να βάλει το αυτοκίνητό του επάνω στην πλατεία Στρατολογίας δίχως συνέπειες;

Τέλος πάντων, σε αυτή την πόλη έχουμε μείνει στα αυτονόητα. Η αστυνόμευση που απαιτεί η ελεγχόμενη στάθμευση θα εμπεδώσει μια νέα νοοτροπία σεβασμού του κοινόχρηστου και δημόσιου χώρου. Η νοοτροπία αυτή είναι η βάση του σεβασμού των δικαιωμάτων του συνδημότη μας, κάτι για το οποίο ως χώρα, τουλάχιστον μεταπολιτευτικά, ουδέποτε μας απασχόλησε. Τα αποτελέσματα τα ζήσαμε.

Επειδή οφείλουμε στα παιδιά μας κάτι καλύτερο, ως διοίκηση είμαστε πρόθυμοι να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Το αποτέλεσμα όμως απαιτεί εκτός από τη δεκτικότητά μας σε προτάσεις και την αποφασιστικότητά μας για τομές, και τη δική σας συμμετοχή.

5/10/2014